Działalność Grupy GPW w obszarze rynku towarowego skoncentrowana jest w Grupie Towarowej Giełdy Energii, do której oprócz TGE należą również Izba Rozliczeniowa Giełd Towarowych oraz platforma OTC InfoEngine. Zakres działalności Grupy Towarowej Giełdy Energii obejmuje:

• prowadzenie giełdy towarowej, na której przedmiotem obrotu są:
• energia elektryczna,
• gaz ziemny,
• limity wielkości emisji zanieczyszczeń,
• prawa majątkowe wynikające ze świadectw pochodzenia energii elektrycznej, biogazu oraz świadectw efektywności energetycznej;
• instrumenty pochodne na towary rozliczane finansowo
• prowadzenie Rejestru Świadectw Pochodzenia oraz Rejestru Gwarancji Pochodzenia
• prowadzenie rozliczeń transakcji zawieranych na giełdzie towarowej
• prowadzenie platformy obrotu towarami w segmencie OTC

Obsługa obrotu

Obrót na rynkach towarowych prowadzonych przez TGE

Rynek energii elektrycznej

Rynek Dnia Następnego i Bieżącego

Rynki Dnia Następnego i Bieżącego (RDNiB) są rynkami z dostawą fizyczną energii elektrycznej i dokonuje się na nich obrotu w krótkiej perspektywie czasowej (rynek spot). Na RDN notowane są instrumenty godzinowe dla każdej godziny doby dostawy oraz instrumenty blokowe. Obrót na RDN prowadzony jest na dwa dni przed oraz w dniu poprzedzającym dzień dostawy energii elektrycznej. Obrót na RDB prowadzony jest w dniu poprzedzającym dzień dostawy oraz w dniu dostawy.

Wolumen obrotu na rynku spot energii elektrycznej wyniósł w 2015 r. 25,1 TWh i był o 5,9% wyższy niż rok wcześniej, a zarazem najwyższy w historii TGE. Średnioroczna cena w 2015 r. na Rynku Dnia Następnego wyniosła 155,66 zł/MWh, w porównaniu do ceny 184,75 zł/MWh w 2014 r.

Wolumen obrotu energią elektryczną na Rynkach Dnia Następnego i Bieżącego (TWh)

Rynek Terminowy Towarowy dla energii elektrycznej

Rynek Terminowy Towarowy (RTT) w zakresie instrumentów terminowych na energię elektryczną umożliwia zawieranie transakcji standardowymi produktami terminowymi na dostawę jednakowej ilości energii elektrycznej w każdej godzinie wykonania kontraktu. Kontrakty mogą być realizowane w okresie tygodniowym, miesięcznym, kwartalnym i rocznym.

W 2015 r. wolumen obrotu na RTT wyniósł 161,6 TWh. W porównaniu z rokiem poprzednim zanotowano nieznaczny spadek – o 0,9%. Ceny na najbardziej płynnym kontrakcie BASE_Y+1 były niższe niż w 2014 r., czego powodem był spadek cen na rynku referencyjnym RDN.

Wolumen obrotu energią elektryczną na Rynku Terminowym Towarowym (TWh)

Rynek gazu

Rynek Dnia Następnego i Bieżącego gazu

W grudniu 2012 r. TGE uruchomiła rynek spot dla gazu ziemnego i rozpoczęła notowania na Rynku Dnia Następnego gazu (RDNg). W ramach RDNg notowane są kontrakty typu: BASE z dostawą w dniu następnym przez 24 godziny o jednakowej ilości dostawy gazu w każdej godzinie doby gazowej, oraz WEEKEND z dostawą przez dwa dni (sobota i niedziela) o jednakowej ilości dostawy gazu w każdej godzinie doby gazowej (od 47 do 49 godzin). 30 lipca 2014 r. TGE uruchomiła Rynek Dnia Bieżącego gazu. W ramach RDBg notowane są instrumenty godzinowe z dostawą w dniu notowania.

W 2015 r. łączny wolumen obrotu na rynkach spot gazu wyniósł 13,9 TWh, i stanowił 13% udziału w całym wolumenie rynku gazu. W porównaniu do roku poprzedniego udział ten wzrósł o 7 p.p. Wysoki wskaźnik dla RDNiBg świadczy o rosnącej płynności TGE jako platformy handlowej dla rynku bilansującego. Rynek spot pełni również istotną funkcję dla operatora Gaz-System, który wprowadził do swojej instrukcji m.in. zapis dot. wyliczania ceny średniej rozliczenia bilansowania.

Wolumen obrotu gazem ziemnym na rynku dnia następnego i bieżącego (TWh)

Rynek Terminowy Towarowy dla gazu ziemnego

Od 20 grudnia 2012 r. TGE, w ramach funkcjonującego Rynku Terminowego Towarowego, prowadzi obrót kontraktami terminowymi typu forward z fizyczną dostawą gazu ziemnego. Daje on możliwość zawierania transakcji standardowymi produktami terminowymi na dostawę gazu ziemnego w stałej ilości w godzinach realizacji na okresy tygodniowe, miesięczne, kwartalne, sezonowe i roczne. W obrocie znajdują się kontrakty typu BASE z dostawą gazu przez 24 godziny doby gazowej.

Łączny wolumen obrotów na RTT dla gazu ziemnego w 2015 r. wyniósł 92,9 TWh, co oznacza spadek w stosunku do 2014 r. o 11,5%. Jest to efekt uruchomienia w połowie 2014 r. spółki PGNiG OD, która w ciągu III i IV kwartału 2014 r. zabezpieczała bieżące dostawy gazu dla ponad 6 mln klientów, jak również przyszłe, kontraktami terminowymi na następne okresy tj. rok 2015, 2016 oraz sezony w tych latach. Ciepła zima w 2014 i 2015 r. oraz liberalizacja rynku spowodowały spadek zapotrzebowania na gaz dla uczestników rynku zużywających paliwo do celów energetycznych. Kupujący gaz na cele nieenergetyczne, przy elastycznej produkcji mogą kupić paliwo po atrakcyjnej cenie. W trudniejszej sytuacji są spółki obrotu, które mają mniejsze zapotrzebowanie, a zakontraktowały gaz na rynku terminowym i bilansują te dostawy na rynku spot.

Wolumen obrotu gazem ziemnym na rynku terminowym towarowym (TWh)

Rynek Praw Majątkowych

Na TGE funkcjonuje Rynek Praw Majątkowych (RPM) do świadectw pochodzenia dla energii elektrycznej wyprodukowanej:

• w odnawialnych źródłach energii (PMOZE i PMOZE_A - zielone certyfikaty)
• w wysokosprawnej kogeneracji (PMGM – żółte, PMEC – czerwone i PMMET – fioletowe certyfikaty).

Ponadto, na RPM notowane są:

• prawa majątkowe wynikające ze świadectw pochodzenia biogazu (PMBG – brązowe certyfikaty),
• prawa majątkowe wynikające ze świadectw efektywności energetycznej (PMEF – białe certyfikaty).

RPM jest elementem systemu wsparcia producentów energii z odnawialnych źródeł energii. Pozwala wytwórcom energii elektrycznej z OZE, kogeneracji, biogazu oraz podmiotom, które uzyskały świadectwa efektywności energetycznej, sprzedać prawa majątkowe, a przedsiębiorcom energetycznym zobowiązanym do uiszczenia tzw. opłaty zastępczej lub do umorzenia świadectw pochodzenia, na które opiewają te prawa, wywiązać się z nałożonego na nich obowiązku.

Wolumen obrotu na Rynku Praw Majątkowych jest pochodną liczby certyfikatów wystawionych w Rejestrze Świadectw Pochodzenia: zwiększenie produkcji energii generuje obowiązek wystawienia większej ilości świadectw pochodzenia, a to z kolei generuje wzrost wolumenu świadectw pochodzenia (certyfikatów) dostępnych na rynku.

Łączny wolumen obrotu prawami majątkowymi dla energii elektrycznej wyniósł 58,9 TWh w  2015 r., wzrastając w skali roku o 63,6%.

Wolumen obrotu prawami majątkowymi do świadectw pochodzenia (TWh)

W 2015 r. wolumen obrotu prawami majątkowymi wynikającymi ze świadectw pochodzenia energii elektrycznej wyprodukowanej w OZE wyniósł 26,2 TWh i był, w porównaniu z rokiem 2014, o 17% niższy.

Wolumen obrotu świadectwami pochodzenia energii wytworzonej w tzw. kogeneracji , tj. świadectwami czerwonymi i żółtymi wyniósł w 2015 r. odpowiednio: 25,2 TWh (wzrost o 899% względem 2014 r.) oraz 6,6 TWh (wzrost o 979,8%). Na tak znaczące wzrosty obrotów wpływ miały przede wszystkim zmianyw otoczeniu prawnym sektora energetycznego. Z końcem marca 2013 r. wygasł ustawowy system wsparcia dla producentów energii w wysokosprawnej kogeneracji (instrumenty PMEC i PMGM). Znakomita większość transakcji zrealizowanych w 2013 r. to transakcje z pierwszego kwartału tego roku, kiedy to realizowano obowiązek za 2012 r. – ostatni pełny rok ustawowego obowiązku. Obowiązek umarzania świadectw pochodzenia energii wyprodukowanej w wysokosprawnej kogeneracji został przywrócony w 2014 r., a pierwsze transakcje we wznowionym systemie zostały zawarte dopiero pod koniec lipca 2014 r., co przełożyło się na niskie wolumeny obrotu świadectwami kogeneracyjnymi w całym 2014 r.

Fioletowe świadectwa pochodzenia energii (PMMET) dotyczą energii wyprodukowanej w jednostkach opalanych metanem uwalnianym i ujmowanym przy dołowych robotach górniczych w czynnych, likwidowanych lub zlikwidowanych kopalniach węgla kamiennego lub gazem uzyskiwanym z przetwarzania biomasy. Jest to najmniejsza gałąź kogeneracyjna – wolumen obrotu świadectwami fioletowymi wyniósł 0,5 TWh i był odpowiedzialny jedynie za 0,8% łącznego obrotu prawami majątkowymi.

Dodatkowo w styczniu 2016 r. TGE wprowadziła do obrotu kontrakty terminowe na prawa majątkowe do świadectw pochodzenia dla energii wytworzonej w odnawialnych źródłach energii, które pozwolą uczestnikom rynku na zabezpieczenie ceny i realizacji dostawy praw majątkowych w okresach przyszłych. Kontrakty terminowe na OZE są skierowane do wszystkich uczestników rynku energii elektrycznej i są rozliczane przez Izbę Rozliczeniową Giełd Towarowych.

Struktura wolumenu obrotu prawami majątkowymi w 2015 r. wg typu świadectwa

W 2014 r. na TGE wprowadzono do obrotu świadectwa efektywności energetycznej (PMEF – białe certyfikaty). W 2015 r. wolumen obrotu tymi świadectwami wyniósł 82 336 toe.

Rejestr Świadectw Pochodzenia

Rejestr Świadectw Pochodzenia (RŚP) jest systemem rejestracji oraz ewidencji:

• świadectw pochodzenia stanowiących potwierdzenie wytworzenia energii elektrycznej w wysokosprawnej kogeneracji,
• świadectw pochodzenia stanowiących potwierdzenie wytworzenia energii elektrycznej w odnawialnych źródłach energii (OZE),
• świadectw pochodzenia stanowiących potwierdzenie wytworzenia biogazu rolniczego i wprowadzenia go do sieci dystrybucyjnej gazowej,
• świadectw efektywności energetycznej stanowiących potwierdzenie, że realizacja przedsięwzięcia służyła poprawie efektywności energetycznej,

a także ewidencji praw majątkowych wynikających z wyżej wymienionych świadectw.

Do głównych zadań RŚP należy:

• identyfikacja podmiotów, którym przysługują prawa majątkowe do świadectw pochodzenia,
• identyfikacja przysługujących praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia oraz odpowiadającej tym prawom ilości energii elektrycznej,
• rejestracja świadectw pochodzenia oraz wynikających z nich praw majątkowych,
• ewidencjonowanie transakcji zawieranych w obrocie prawami majątkowymi oraz stanu posiadania praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia,
• wystawianie dokumentów potwierdzających stan posiadania praw majątkowych w rejestrze, które następnie wykorzystywane są przez URE w procesie umarzania świadectw pochodzenia.

Wystawienia i umorzenia (RŚP)

OZE – zielone certyfikaty

Rok 2014 był rekordowy zarówno pod kątem wstawień certyfikatów, jak i obrotu. Zawirowania związane z wystawianiem zielonych certyfikatów do produkcji energii elektrycznej w technologiach wykorzystujących biomasę spowodowały przesunięcie istotnych wolumenów wstawień z 2013 do 2014 r., a w konsekwencji wygenerowanie rekordowego obrotu w 2014 r.

W 2015 r. wolumen wystawionych zielonych certyfikatów przekroczył rekordowe wykonanie z 2014 r., co w pewnym stopniu jest efektem zmian regulacyjnych mających na celu zastąpienie obecnego systemu wsparcia – systemem aukcyjnym. Zaobserwowano bowiem gwałtowny przyrost nowych mocy OZE, które inwestorzy oddawali do użytku przed końcem 2015 r., gwarantując sobie pozostanie w obecnym systemie wsparcia. W efekcie wolumen wystawień zielonych certyfikatów w całym 2015 r. wyniósł 23,4 TWh co oznacza wzrost o 8,0% względem r. 2014 r.

Wolumen wystawionych praw majątkowych do OZE (TWh)

Wolumen umorzeń zrealizowanych w danym roku jest parametrem zależnym od Urzędu Regulacji Energetyki (URE). W 2015 r. TGE otrzymała z URE wyjątkowo mało decyzji umarzających. Łączny wolumen umorzeń zielonych certyfikatów w 2015 r. wyniósł 9,1 TWh.

Wolumen umorzeń świadectw pochodzenia do OZE (TWh)

Kogeneracja – czerwone, żółte i fioletowe certyfikaty

W 2012 r. skończył się obowiązek umarzania certyfikatów czerwonych (PMEC) i żółtych (PMGM). Nowelizacja Prawa energetycznego przywróciła go z dniem 30 kwietnia 2014 r. precyzyjnie wskazując, których certyfikatów można użyć do wywiązania się z obowiązku, a których nie. Pierwsze operacje na świadectwach kogeneracyjnych (do produkcji od 30 kwietnia 2014 r.) zostały wykonane dopiero w lipcu 2014 r., co tłumaczy niskie wolumeny wykonania w 2015 r.

Łączny wolumen wystawień świadectw kogeneracyjnych w 2015 r. wyniósł 27,3 TWh co oznacza wzrost o 32,7% w stosunku do 2014 r.

Wolumen wystawionych praw majątkowych kogeneracyjnych (TWh)

Łączny wolumen umorzeń świadectw czerwonych, żółtych i fioletowych wyniósł w 2015 r. 13,2 TWh, w porównywaniu do 0,6 TWh w 2014 r.

Wolumen umorzeń świadectw pochodzenia kogeneracyjnych (TWh)

Efektywność energetyczna – białe certyfikaty

Rozstrzygnięcie drugiego i trzeciego przetargu na białe certyfikaty przypadło na początek oraz na koniec 2015 r. Na każdej z usług świadczonych przez TGE pozwoliło to wygenerować wolumeny wielokrotnie wyższe w stosunku do roku poprzedniego. Łącznie wolumen wystawień białych certyfikatów w 2015 r. wyniósł 204 795 toe. W przypadku umorzeń wartość ta wyniosła – 37 537 toe.

Liczba uczestników Rejestru Świadectw Pochodzenia

Z końcem 2015 r. liczba uczestników Rejestru Świadectw Pochodzenia wyniosła 2 539 podmiotów. W 2015 r. do Biura Rejestrów TGE przyjęto 422 firmy (w 2014 r. 255 firm). Znaczącą część nowych podmiotów stanowią beneficjenci tzw. systemu „białych certyfikatów”, czyli świadectw pochodzenia efektywności energetycznej. Widoczny przyrost związany jest również ze zmianą otoczenia prawnego – w kontekście wejścia w życie Rozdziału 4 ustawy o odnawialnych źródłach energiii zmianą systemu wparcia producentów energii ze źródeł odnawialnych, wiele podmiotów dążyło do zakończenia inwestycji przed 1 stycznia 2016 r. (po nowelizacji ustawy o odnawialnych źródłach energii termin wejścia w życie Rozdziału 4 został przesunięty o pół roku).

Liczba uczestników Rejestru Świadectw Pochodzenia na TGE

Liczba Członków TGE

Systematycznie rośnie liczba członków Towarowej Giełdy Energii, co pozytywnie wpływa na rozwój poszczególnych rynków prowadzonych przez TGE oraz wzrost wolumenów. Na koniec 2015 r. ogólna liczba członków TGE wynosiła 67, w tym 48 członków na rynkach energii elektrycznej, 22 członków na rynkach gazu i 44 członków Rynku Praw Majątkowych.

Liczba członków TGE

Rejestr Gwarancji Pochodzenia

Przepisy Dyrektywy 2009/28/WE, nakazującej tworzenie rejestrów gwarancji pochodzenia w krajach Unii Europejskiej zaimplementowano w Polsce poprzez nowelizację Ustawy Prawo Energetyczne z dnia 26 lipca 2013 r., zwanej małym trójpakiem energetycznym, która weszła w życie z dniem 11 września 2013 r. Nałożyła ona na TGE obowiązek prowadzenia Rejestru Gwarancji Pochodzenia i organizacji obrotu gwarancjami pochodzenia.

We wrześniu 2014 r. TGE uruchomiła Rejestr Gwarancji Pochodzenia (RGP), umożliwiający ewidencjonowanie energii ze źródeł odnawialnych oraz pozagiełdowy obrót korzyściami ekologicznymi, wynikającymi z jej produkcji. W przeciwieństwie do świadectw pochodzenia, gwarancje nie wiążą się z prawami majątkowymi ani z systemem wsparcia dla OZE – pełnią jedynie funkcję informacyjną. Nie istnieje również obowiązek zakupu gwarancji, ale mogą być one uzyskiwane przez podmioty, które chcą udowodnić, że dana ilość zużytej przez nie energii została wytworzona w źródłach odnawialnych. Od listopada 2014 r. TGE umożliwia obrót gwarancjami pochodzenia energii.

Zgodnie z przepisami URE wystawia gwarancje pochodzenia, które następnie wczytywane są do systemu informatycznego Rejestru Gwarancji Pochodzenia prowadzonego przez TGE. Użytkownicy systemu mogą następnie handlować gwarancjami pochodzenia lub przekazywać je odbiorcom końcowym jako dowody zakupu energii ze źródeł odnawialnych.

2015 r. był pierwszym pełnym rokiem funkcjonowania Rejestru, zaobserwowano więc znaczny wzrost wolumenów. Ma to związek zarówno ze zwiększonym zainteresowaniem producentów energii, jak i lepszym poinformowaniem i organizacją strony popytowej. Duży wpływ na uaktywnienie się spółek specjalizujących się w obrocie gwarancjami pochodzenia oraz odbiorców końcowych miała też znacząca obniżka opłat rejestrowych, którą TGE zamierza podtrzymać przynajmniej przez część 2016 r. Zanotowano znaczny wzrost liczby członków rejestru – z 56 na koniec 2014 r. do 157 z końcem 2015 r.

Rejestr Gwarancji Pochodzenia - porównanie lat 2014 i 2015

Rynek Instrumentów Finansowych

W lutym 2015 r. TGE uzyskała zezwolenie Ministra Finansów na prowadzenie giełdy instrumentów finansowych. Decyzja Ministra Finansów umożliwiła TGE rozpoczęcie konsultacji z rynkiem w zakresie konstrukcji nowych instrumentów. W ich efekcie, po zatwierdzeniu przez KNF warunków obrotu dla programu kontraktów futures na energię elektryczną, w listopadzie 2015 r. TGE uruchomiła Rynek Instrumentów Finansowych.

Uczestnicy tego rynku w pierwszej kolejności otrzymali możliwość handlowania instrumentami terminowymi opartymi o ceny energii elektrycznej, a w terminie późniejszym oferta zostanie poszerzona również o instrumenty odnoszące się do ceny gazu ziemnego. Reguły działania Rynku Instrumentów Finansowych TGE są analogiczne do funkcjonujących od wielu lat na rynku futures GPW. Instrumentem bazowym jest indeks TGe24, określany na podstawie transakcji zawartych podczas I fixingu na Rynku Dnia Następnego energii elektrycznej. Podmiotami uprawnionymi do uzyskania członkostwa w Rynku Instrumentów Finansowych TGE są krajowe i zagraniczne firmy inwestycyjne oraz inne podmioty nabywające i zbywające instrumenty finansowe we własnym imieniu i na własny rachunek, jeżeli spełniają warunki zawierania transakcji na rynku regulowanym.

Do końca 2015 r. zanotowano na nim wolumen 1488 MWh. Niskie obroty wynikają przede wszystkim z  wczesnego etapu rozwoju rynku, trwającego procesu pozyskiwania uczestników na TGE oraz uczestników rozliczających w IRGiT, procesu edukacji rynku, a także dużej płynności konkurencyjnego rynku forward TGE.

Rozliczanie Transakcji

Rozliczenia transakcji zawartych przez Członków TGE na poszczególnych rynkach prowadzi Izba Rozliczeniowa Giełd Towarowych (IRGiT), spółka zależna TGE.

W 2015 r. IRGIT kontynuowała, rozpoczętą w 2010 r. działalność operacyjną, pełniąc funkcję giełdowej izby rozrachunkowej (GIR) dla towarów. Od 2010 r. IRGiT dysponuje także zgodą Komisji Nadzoru Finansowego na prowadzenie rozliczeń i rozrachunku transakcji zawieranych na rynku regulowanym giełdowym i pozagiełdowym, których przedmiotem są instrumenty finansowe.

Obecnie IRGiT rozlicza cały wolumen energii elektrycznej i gazu sprzedawany w Polsce na rynku giełdowym. Łączny wolumen rozliczonych transakcji z rynku energii elektrycznej w 2015 r. wyniósł 186,7 TWh, natomiast łączny wolumen rozliczonych transakcji z rynków, gdzie przedmiotem obrotu jest gaz – 106,9 TWh.

Od 4 listopada 2015 IRGiT wykorzystując nowoczesne systemy informatyczne i autorski model rozrachunku, prowadzi rozliczenia i rozrachunek transakcji zawieranych na Rynku Instrumentów Finansowych (RIF) TGE, gdzie przedmiotem obrotu są kontrakty terminowe na indeks TGe24. Jest to pierwszy etap rozwoju usług na rynku towarowych instrumentów finansowych. Kolejnym będzie rozliczanie instrumentów finansowych bazujących na gazie.

Komplementarną usługę do rozliczania towarowych instrumentów finansowych jest rozpoczęcie przez IRGiT zgłaszania transakcji z rynku finansowego do repozytorium transakcji. W 2015 r. IRGiT przygotowała się również na rozliczanie kontraktów typu forward na Prawa Majątkowe OZE.