Na rynku europejskim dominuje kilka dużych giełd, które w przeszłości podjęły działania konsolidujące, a obecnie decydują o strategicznych kierunkach rozwoju wspólnego rynku energii i funkcjonujących na nim rozwiązaniach technicznych. Giełda Nord Pool Spot (działająca w Norwegii, Szwecji, Finlandii i Danii) rozszerzyła swój zasięg o kraje nadbałtyckie (Litwa, Estonia, Łotwa), APX-Endex rozszerzyła w przeszłości działalność o rynek brytyjski i funkcjonuje teraz w Wielkiej Brytanii, Belgii i Holandii, a EPEX Spot o rynek francuski (obecnie działa w Niemczech, Francji, Szwajcarii oraz Austrii).
Mniejsze giełdy mogą w miarę procesu konsolidacji rynku europejskiego tracić na znaczeniu, w szczególności gdy wielkość rynku krajowego, na którym działają, jest statystycznie i terytorialnie niewielka. TGE, z dużą płynnością rynku energii i dobrą lokalizacją geograficzną w Europie Środkowo-Wschodniej, pretenduje do grona czołowych giełd. Strategia i plany działania GK GPW wpisują się w proponowany przez Komisję i Radę Europejską zakres działań wdrożeniowych europejskiego wewnętrznego rynku energii elektrycznej oraz rynków regionalnych. Uruchomiona w marcu 2011 r. Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) wspólnie z krajowymi urzędami energetyki jest obecnie inicjatorem zmian w modelach funkcjonowania rynków krajowych.
Postępują także prace mające na celu integrację europejskiego rynku energii. Komisja Europejska i Rada Europejska potwierdziły oczekiwany termin uruchomienia wspólnego rynku energii do końca 2016 r. Integracja ma być realizowana na szczeblu regionalnym, a w kolejnym kroku nastąpi integracja ponadregionalna. Celem wdrożenia rynku europejskiego jest zwiększenie transgranicznych zdolności wymiany energii, maksymalizacja efektu ekonomicznego dla uczestników w postaci racjonalizacji kosztów produkcji i zakupu oraz konwergencji cen, a także regionalna i unijna synergia usług zapewniających bezpieczeństwo energetyczne.
Rynek energii w Europie
Wolumen obrotów energią elektryczną na TGE pozycjonuje polską giełdę nie tylko jako największą w regionie, ale także jako duży podmiot w skali europejskiej. Biorąc pod uwagę fakt, że produkty oferowane na TGE dotyczą wyłącznie rynku polskiego, a inne giełdy europejskie niejednokrotnie łączą wolumen obrotu z wielu państw, wielkość obrotu na TGE potwierdza jej silną i stabilną pozycję w Europie. Łączny wolumen obrotu energią elektryczną wyniósł w 2015 r. 186,7 TWh i był o 0,1% niższy niż w 2014 r.
Wolumen obrotu energią elektryczną na giełdach w Europie w 2015 r. (TWh)
Źródło: Zajdler Energy Lawyers & Consultants na podstawie danych z giełd
[1] Grupa EPEX, ze względu na swoją międzynarodową działalność w wielu europejskich krajach została podzielona na rynki. Łączny obrót grupy kapitałowej na wszystkich rynkach wyniósł w 2015 r. 3 061,5 TWh
[2] Rynek nordycki i niemiecki
[3] Obroty uwzględniają N2EX (Wielka Brytania)
[4] Ze względu na zmiany własnościowe i organizacyjne APX prezentowana jako suma rynku holenderskiego i belgijskiego
[5] Giełda PXE została 20.01.2016 r. włączona do grupy EEX. Dane dla rynku spot w Czechach (OTE) oraz rynków prowadzonych przez PXE
Na rynkach energii w Europie Środkowo–Wschodniej odnotowuje się obecnie duże wzrosty płynności, wynikające przede wszystkim z wczesnej fazy rozwoju, podczas gdy rynki niemiecki i skandynawski osiągnęły już pełną dojrzałość. Wysokie stopy wzrostu skutkują zbliżaniem się giełd państw regionu Europy Środkowo–Wschodniej do giełd Europy Północno–Zachodniej. Płynność TGE w 2015 r. była niższa tylko od płynności na rynku niemiecko–austriackim i skandynawskim.
Wskaźniki płynności giełdowej w 2015 r. na rynkach energii elektrycznej6
Źródło: Zajdler Energy Lawyers & Consultants na podstawie danych z giełd. Konsumpcja na podstawie Enerdata i urzędów statystycznych.
[6] Wskaźnik rozumiany jako stosunek obrotu giełdowego (spot + rynek terminowy) do konsumpcji. Dane o konsumpcji za 2014 r. Ze względu na zmianę metodologii prezentacji danych przez EEX (OTC rozliczne przez giełdę wliczone w wolumen) dane nie są bezpośrednio porównywalne z danymi z folderu za 2014 r. Dane z rynku skandynawskiego dotyczą Norwegii, Szwecji, Danii, Estonii i Łotwy. Dane z rynku niemiecko-austriackiego bazują na wolumenie na EEX/EPEX oraz Nasdaq OMX. Ze względu na znaczny wolumen kontraktów węgierskich na PXE zostały one uwzględnione dla rynku węgierskiego. Obrót w Holandii i Belgii na podstawie danych z APX dla tych rynków
Rynek gazu w Europie
Od połowy 2014 r. następuje dynamiczny wzrost płynności rynku gazu w Polsce, wsparty ustawowym obowiązkiem sprzedaży części gazu na giełdzie.
Wolumen obrotu na giełdach gazu ziemnego w Europie w 2015 r. (TWh)
Źródło: Zajdler Energy Lawyers & Consultants na podstawie danych z giełd
[7] Dane dla rynku brytyjskiego i holenderskiego. W szczególności nie uwzględniają danych z USA
[8] Dane dla wszystkich rynków PEGAS
Płynność polskiego rynku gazu w 2015 r. pozwoliła na uplasowanie TGE wśród trzech rynków o najwyższej relacji obrotu giełdowego do konsumpcji. O ile tradycyjnie najlepiej rozwiniętym rynkiem gazu w Unii Europejskiej jest rynek brytyjski, a na drugim miejscu znajduje się rynek holenderski, o tyle na trzecie miejsce wysunął się rynek polski, wyprzedzając m.in. tak duże gospodarki, jak Niemcy czy Francja.
Wskaźniki płynności giełdowej w 2015 r. na rynkach gazu ziemnego9
Źródło: Zajdler Energy Lawyers & Consultants na podstawie danych z giełd. Konsumpcja na podstawie danych Eurogas.org
[9] Wskaźnik rozumiany jako stosunek obrotu giełdowego (spot + rynek terminowy) do konsumpcji. Dane o konsumpcji za 2014 r. Rynek holenderski na podstawie danych ICE oraz PEGAS. Pozostałe rynki na podstawie notowań na PEGAS (Francja, Niemcy), ICE (Wielka Brytania), TGE (Polska), CEGH (Austria), Gas Point Nordic (Dania), PXE i OTE (Czechy). Brak danych za 2015 r. dla Węgier